لکودرما چیست؟ علت ها، علائم و بهترین روش های درمان لکودرما

لکودرما (Leukoderma) یک بیماری مستقل نیست؛ بلکه یک علامت پوستی است که در آن نواحی از پوست به دلیل کاهش شدید یا از دست رفتن کامل ملانین، به شکل لکه‌های سفید یا بسیار روشن دیده می‌شوند. این لکه‌ها ممکن است محدود یا گسترده، یک‌طرفه یا دوطرفه باشند و می‌توانند به دلایل مختلفی ایجاد شوند.
شایع‌ترین علت لکودرما، ویتیلیگو (پیسی) است؛ اما علل دیگری مانند آسیب پوستی، التهاب، مواد شیمیایی یا اختلالات مادرزادی نیز می‌توانند باعث آن شوند.
این مقاله یک مرور علمی و دقیق بر اساس معتبرترین مرجع درماتولوژی (DermNetNZ) و تجربه‌های بالینی است.

لکودرما چیست؟

لکودرما به معنای «پوست سفید» است و زمانی رخ می‌دهد که:

• ملانوسیت‌ها (سلول‌های رنگ‌ساز پوست) از بین می‌روند
• یا ملانین تولید نمی‌شود / منتقل نمی‌شود

در این حالت، ناحیهٔ مبتلا سفید یا تقریباً بی‌رنگ می‌شود. این وضعیت با «هیپوپیگمانتاسیون» (Hypopigmentation) متفاوت است؛ هیپوپیگمانتاسیون یعنی کاهش رنگ، اما لکودرما یعنی تقریباً نبود رنگ.
لکودرما ممکن است:

• محدود یا منتشر
• پایدار یا پیشرونده
• مادرزادی یا اکتسابی

باشد و می‌تواند در هر سن، جنس و نژادی رخ دهد.

بیماری لکودرما چه علائمی دارد؟

علائم بالینی بسته به علت متفاوت هستند، اما معمولاً شامل:

• لکه‌های سفید یا روشن با مرز مشخص یا غیرشفاف
• بدون درد و بدون خارش (بجز نوع التهابی)
• سفید شدن موهای ناحیه (Leukotrichia)
• حساسیت بالاتر به آفتاب
• واضح‌تر شدن اختلاف رنگ در نور UV یا نور خورشید
• در ویتیلیگو: روند گسترش تدریجی و دوطرفه بودن

در معاینه، لامپ وود (Wood’s lamp) اغلب به تشخیص کمک می‌کند چون مناطق دپیگمانته در نور UV می‌درخشند.

رابطه لکودرما و ویتیلیگو چیست؟

لکودرما یک «ظاهر» است، اما ویتیلیگو یک «بیماری».

• لکودرما = از دست رفتن رنگ پوست (علامت)
• ویتیلیگو = بیماری خودایمنی که منجر به لکودرما می‌شود (علت)

بنابراین ویتیلیگو «زیرمجموعه‌ای از لکودرما» است. هر لکودرما ویتیلیگو نیست، اما هر ویتیلیگو نوعی لکودرما ایجاد می‌کند.

علت ایجاد بیماری لکودرما چیست؟

لکودرما یک علت واحد ندارد. بلکه می‌تواند نتیجهٔ شرایط مختلف باشد. مهم‌ترین علل شامل:

1. ویتیلیگو (پیسی)

شایع‌ترین علت لکودرما. یک بیماری خودایمنی که طی آن سیستم ایمنی به ملانوسیت‌ها حمله می‌کند و باعث سفید شدن پوست می‌شود.

2. لکودرمای ناشی از آسیب یا التهاب (Post-inflammatory hypopigmentation)

پس از سوختگی، زخم، لیزر، التهاب شدید یا اگزما، ممکن است ناحیه آسیب‌دیده رنگ خود را از دست بدهد.

3. لکودرما شیمیایی (Chemical leukoderma)

در اثر تماس طولانی‌مدت با مواد شیمیایی خاص—مثل فنول‌ها، پارافنیلن‌دی‌آمین (PPD) در رنگ مو، چسب، ضدعفونی‌کننده‌ها یا مواد صنعتی.

4. لکودرمای مادرزادی

در برخی اختلالات ژنتیکی دیده می‌شود، مانند:

• Hypomelanosis of Ito
• Tuberous sclerosis
• Piebaldism (بخش‌های سفید ارثی روی پوست و مو)

5. لکودرما پس از عفونت یا بیماری‌های پوستی

مثل پی‌تیریازیس آلبا (در کودکان شایع است).

6. لکودرمای ناشی از دارو

بعضی داروها یا مواد شیمیایی ممکن است تولید ملانین را کاهش دهند.

به نقل از وبسایت dermnetnz :
Leukoderma is more obvious in racially pigmented or tanned skin compared to ethnic white skin.
ترجمه فارسی:
لکودرما در پوست‌های تیره یا برنزه بسیار واضح‌تر و قابل‌مشاهده‌تر از پوست‌های روشن (سفیدپوستان) است.

روش های درمان لکودرما

درمان لکودرما بر اساس نوع، شدت و علت ایجاد لکه‌های سفید انتخاب می‌شود. هیچ درمان واحدی برای همه انواع وجود ندارد. در ادامه روش‌های درمان بر اساس علت‌های مختلف به‌صورت تخصصی توضیح داده شده است:

درمان‌های دارویی موضعی

در مواردی که لکودرما ناشی از ویتیلیگو باشد، نخستین انتخاب درمانی معمولاً کرم‌های دارویی است. کورتیکواستروئیدها و مهارکننده‌های ایمنی مانند تاکرولیموس یا پیمکرولیموس با کاهش التهاب ناحیه، به فعال شدن دوباره ملانوسیت‌ها کمک می‌کنند. این داروها برای لکه‌های تازه‌ظاهرشده یا نواحی محدود بسیار مؤثرند و با استفاده منظم و تحت نظر متخصص، می‌توانند روند بازگشت رنگ پوست را تسریع کنند.

فتوتراپی UVB

نوردرمانی با اشعه UVB یکی از مؤثرترین روش‌های درمانی برای ویتیلیگو و برخی انواع لکودرماست. در این روش، پوست در معرض نور کنترل‌شده با طول موج خاص قرار می‌گیرد تا سلول‌های رنگدانه‌ای تحریک شده و تولید ملانین مجدداً آغاز شود. فتوتراپی معمولاً چند بار در هفته انجام می‌شود و نتایج آن به‌صورت تدریجی ظاهر می‌شود. این روش به‌ویژه برای نواحی گسترده یا لکه‌هایی که به درمان‌های موضعی پاسخ نداده‌اند مناسب است.

لیزر اگزایمر

لیزر اگزایمر (308 نانومتر) یک روش دقیق و هدفمند برای تحریک ملانوسیت‌هاست و بیشتر برای لکه‌های کوچک و محدود به کار می‌رود. این لیزر با تاباندن نور متمرکز، فعالیت رنگدانه‌سازی را در ناحیه افزایش می‌دهد و اغلب در مدت‌زمان کوتاه نتایج قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. اگزایمر برای افرادی که نمی‌توانند جلسات مکرر فتوتراپی انجام دهند یا نیاز به درمان سریع‌تر در نواحی خاص دارند، انتخاب مناسبی است.

درمان‌های ترمیمی پوست در لکودرمای پس از التهاب

اگر لکودرما در اثر التهاب، سوختگی یا آسیب پوستی ایجاد شده باشد، درمان معمولاً بر بازسازی سد پوستی و کاهش التهاب متمرکز است. در این موارد از مرطوب‌کننده‌های قوی، کرم‌های ضدالتهاب و مراقبت‌های پوستی منظم استفاده می‌شود تا ملانوسیت‌ها فرصت بازیابی پیدا کنند. این نوع لکودرما غالباً طی چند هفته تا چند ماه بهبود می‌یابد و در صورت ماندگاری، ممکن است نوردرمانی ملایم نیز به روند بازگشت رنگ کمک کند.

درمان لکودرمای شیمیایی

لکودرما در برخی افراد به دلیل تماس با مواد شیمیایی خاص مانند فنول‌ها یا مواد موجود در رنگ مو ایجاد می‌شود. مهم‌ترین مرحله در درمان، قطع کامل تماس با ماده محرک است. در بسیاری از موارد پس از حذف عامل، رنگ پوست به‌تدریج بازمی‌گردد؛ اما در صورت باقی‌ماندن لکه‌ها، از روش‌های مشابه درمان ویتیلیگو مانند داروهای موضعی یا فتوتراپی استفاده می‌شود. هرچه تماس زودتر قطع شود، احتمال بهبود کامل بیشتر خواهد بود.

جراحی و پیوند ملانوسیت

در موارد پایدار و مقاوم به درمان دارویی و نوری، روش‌های جراحی مانند پیوند ملانوسیت یا پیوند پوست نازک گزینه مؤثری هستند. در این روش، سلول‌های رنگدانه‌ای از نواحی سالم پوست گرفته شده و به ناحیه سفید منتقل می‌شوند تا دوباره رنگ‌سازی آغاز شود. این تکنیک‌ها نیاز به تجربه پزشکی و تجهیزات پیشرفته دارند و معمولاً بهترین نتایج را در بیمارانی نشان می‌دهند که ضایعات آن‌ها برای مدت طولانی ثابت مانده است.

بهترین روش درمان لکودرما در کلینیک دکتر رضا رباطی

در کلینیک دکتر رضا رباطی، درمان لکودرما بر اساس تشخیص دقیق علت و شدت بیماری انتخاب می‌شود. این کلینیک با استفاده از تجهیزات پیشرفته و روش‌های استاندارد جهانی، از جمله:

• داروهای تخصصی موضعی
• فتوتراپی NB-UVB
• لیزر اگزایمر
• درمان‌های ترمیمی برای لکودرمای پس از التهاب

به بیماران کمک می‌کند بهترین نتیجه را به‌صورت ایمن و اصولی دریافت کنند. برنامه درمانی برای هر بیمار شخصی‌سازی‌شده است و بر اساس معاینه، نوع ضایعه، وسعت و پاسخ پوستی تعیین می‌شود.